Aktualności

Idea organizująca dziesiąty, jubileuszowy tom Podstaw Edukacji    [english]

W roku 2017 zapraszamy do składania artykułów do jubileuszowego, 10-tego tomu pod hasłem Podstawy Edukacji. Graniczność, pogranicze, transgresja”. Idea organizująca nowy tom dotyczy koncepcji pogranicza, toteż proponujemy, aby w Podstawach Edukacji podjąć refleksję nad sensem i znaczeniem obecności tej koncepcji w dyskursie pedagogicznym, nad kwestiami wyłaniającymi się przed naukowcami w związku z proponowaną tematyką.

Jak pisze Lech Witkowski „kategoria granicy (i postulat życiodajnego pogranicza) wydaje się być fundamentem dla myślenia o człowieku, o kulturze, o wrastaniu w człowieczeństwo i w kulturę. Rola tej kategorii w humanistyce rośnie tym bardziej, im bardziej w gruzy idą granice sztuczne, narzucane przemocą (Witkowski, 2000, s. 18). Dodatkowo, mimo postępującej technizacji i dehumanizacji, współczesne człowieczeństwo domaga się bezpośredniego kontaktu i odkrywania innego na obcej przestrzeni. Ludzki duch nie objawia się w człowieku, lecz w czasie spotkania na granicy pomiędzy poszczególnymi istnieniami. Tylko tam, pomiędzy ludźmi, na pograniczu, dzięki wzajemnemu poznaniu (lub samopoznaniu) i wzbogaceniu, możliwa jest pełna i prawdziwa egzystencja(Buber, 1992).Na nawiązaniu uczciwego i rzeczywistego dialogu opiera się pedagogiczny efekt pogranicza, czyli fenomen rozwojowej przemiany tożsamości poprzez interakcję z tym, co inne czy obce, bez odruchu okopywania się i izolowania w ekskluzywnych, wrogich obozach (Witkowski, 1997; Maliszewski, 2015). Bycie na pograniczach staje się normalnością, umożliwia zrozumienie siebie, własnych i innych poglądów, racji, zachowań, pozwala uświadomić znaczenie inności w rozwoju i realizacji siebie. Tylko bycie na pograniczu nie dopuszcza do odrzucenia innych czy narzucania innym własnych poglądów, schematów. Uczy współistnienia, współpracy, życzliwości, otwartości, tym samym stwarza mniejsze przyzwolenie na nietolerancję i obojętność (Nikitorowicz, 2014).Owa dialogowość podkreśla znaczenie granicy, gdzie pozorne przeciwieństwa wchodzą w interakcję, wyznaczając pełną napięć przestrzeń możliwego współistnienia (Lacarpa,2009). W tym rozumieniu człowiek żyje na pograniczu świadomości własnej i cudzej – wszystko, co go dotyczy dochodzi do niego poprzez innego człowieka, ale także na pograniczu, gdzie ma miejsce wspólna egzystencja zróżnicowanych grup społecznych a poszczególne jednostki mają okazję do głębszego przeżywania swojego człowieczeństwa (Bachtin, 1986). Pogranicze jest miejscem polifonicznym (mnogość opinii, graniczenie ze sobą sprzecznych punktów widzenia i odmiennych tradycji) a kultura, żeby zachować swoją żywotność, musi być przecinana granicami. Nie ma ona wewnętrznego terytorium. Cała usytuowana jest na granicach, które przebiegają wszędzie i przecinają każdy jej punkt. Tylko wtedy kultura wymagać będzie od nas rewizji, kontynuacji czy nawiązywania do innych kultur, a nie jedynie powtarzania (odtwarzania), które blokuje myślenie i ekspansję żywego ludzkiego doświadczenia (Bachtin, 1982).

Można zadać sobie pytanie: Czy i w jaki sposób w dzisiejszym świecie doświadczamy pogranicza? Zofia Nałkowska w swojej powieści „Granica” pokazuje możliwości odniesienia się do tego pojęcia: zaczynając od granic społecznych (podział między ludźmi), granic moralnych, granic odporności psychicznej człowieka, granic psychologicznych (możliwość poznania samego siebie) a kończąc na granicach filozoficznych (możliwość poznania ostatecznej prawdy). Jest to jedynie wskazówka czy inspiracja do rozpoczęcia dyskusji na zaproponowany temat.

Zachęcamy, aby w rozważaniach nad edukacją kategorię pogranicza traktować szeroko i z różnych punktów widzenia: w rozumieniu terytorialnym, treściowo-kulturalnym, interakcyjnym, stanów i aktów świadomości jednostek, komunikacji międzyludzkiej (Nikitorowicz, 1995). Sugerujemy, aby uwzględniając także jej trzy aspekty: przestrzenny (obszar, terytorium znajdujące się przy granicy, daleko od centrum), społeczno-kulturowy (usytuowany w przestrzeni kontakt społeczno-kulturowy między dwoma lub więcej narodami lub grupami etnicznymi) i osobowościowo-kulturowy (miejsce kształtowania się nowego człowieka i jego kultury (Sadowski, 1995). Graniczność można odnosić także do pedagogiki, jako dyscypliny naukowej, jej tożsamości, przedmiotu badań, metodologii itp. Jesteśmy także otwarci na inne propozycje problematyki tekstów, podejmujących zagadnienia znajdujące się w jego podtytule.

Na koniec cytat, który, jak sądzimy, doskonale oddaje ideę organizującą jubileuszowy tom Podstaw Edukacji:

(…) opowieść o granicach, zarówno tych fizycznych i namacalnych, jak i tych nieuchwytnych, które konstruujemy w naszych głowach, żeby zbudować sobie zwodnicze poczucie porządku i kontroli nad rzeczywistością. Przeszłość – przyszłość, realne – nierealne, kobieta – mężczyzna, człowiek – zwierzę, sen – jawa, jeden kraj – drugi kraj, jeden język – drugi język. Biegunowość tych kategorii tworzy prostą siatkę, która pozwala nam czuć się bezpiecznie – mamy wrażenie, że rozumiemy świat. Jednak to, co najciekawsze, to, co najbardziej żywe i prawdziwe, dzieje się zawsze gdzieś pomiędzy, na nieskończenie wielkim pograniczu (Tokarczuk,2012).

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

W roku akademickim 2015/2016 zapraszamy do składania artykułów do kolejnego tomu pod hasłem „Podstawy Edukacji. W stronę zrównoważonego rozwoju”. Idea organizująca nowy tom dotyczy koncepcji zrównoważonego rozwoju interpretowanej przez pryzmat pedagogiki lub pogranicza pedagogiki i innych nauk. Proponujemy, aby w Podstawach Edukacji podjąć refleksję nad sensem i znaczeniem obecności tej koncepcji w dyskursie pedagogicznym, nad kwestiami wyłaniającymi się przed naukowcami w związku z proponowaną tematyką. Początkowo, w latach siedemdziesiątych XX wieku, idea zrównoważonego rozwoju dotyczyła związku człowieka ze środowiskiem naturalnym. Narodziła się w wyniku uświadomienia sobie przez ludzi skutków jakie może mieć nadmierne zużywanie przez człowieka środowiska naturalnego, powstała w trakcie dyskusji ukierunkowanych na wypracowanie międzynarodowej polityki ochrony środowiska. Pojęcie zrównoważonego rozwoju obecnie ma szerszy zakres i nie jest jednoznacznie rozumiane przez wszystkich autorów (Piontek 2002). Można je traktować wielowymiarowo, odnieść do wszystkich sfer funkcjonowania człowieka i rozumieć jako harmonijny proces wzrostu. Pojęcie zrównoważonego rozwoju analizowane z perspektywy makro może dotyczyć kwestii związanych z ochroną środowiska, spójności społecznej i sprawiedliwości, zarządzaniem dobrami naszej planety, uwzględniającym potrzeby przyszłych pokoleń, działania na rzecz pokoju i społecznej harmonii. Punktem wyjścia do rozważań na temat zrównoważonego rozwoju mogą być na przykład koncepcje filozoficzne ukazujące świat człowieka i przyrody jako całość; a także koncepcje które podejmują wysiłek myślenia uniwersalistycznego w kategoriach globalnych i wspólnotowych; czy też postulują konieczność całościowego, wielowymiarowego i systemowego podejścia do przedmiotu poznania (Hull, 2008, s. 29). Do zasadniczych wartości wpisujących się w tę ideę można zaliczyć za Tyburskim (2007): życie, zdrowie, sprawiedliwość, odpowiedzialność, powściągliwość–umiarkowanie, wspólnotowość-solidarność. W obszarze rozważań autorów podejmujących ten wątek w zakresie nauk społecznych i humanistycznych mogłyby więc znaleźć się na przykład kwestie dotyczące praw człowieka, różnic międzykulturowych, marginalizacji i wykluczenia społecznego, solidarności międzypokoleniowej, sprawiedliwości międzygeneracyjnej. Zrównoważony rozwój rozumiany w skali mikro, dotyczy poszczególnych jednostek, ich życia w harmonii z sobą i światem zewnętrznym; związany jest z uwzględnianiem przez jednostki w swoich działaniach różnych perspektyw – nie tylko indywidualnej, ale też perspektywy innych osób z własnego otoczenia, uwzględnianie w decyzjach potencjalnych skutków swoich działań w różnych perspektywach czasowych. Pojęcie zrównoważonego rozwoju, podobnie jak niektóre definicje mądrości wskazuje na doniosłość zrozumienia relacji pomiędzy człowiekiem i szeroko rozumianym środowiskiem (Intezari 2015). Jedną z takich definicji zaproponował Sternberg, który mądrość rozumie jako zastosowanie ukrytej oraz jawnej wiedzy dla wspólnego pożytku, przez: równoważenie interesów osobistych, interpersonalnych i pozaosobowych, w krótkim i długim okresie; służące osiągnięciu równowagi między adaptacją do istniejącego środowiska, modyfikacją istniejącego środowiska oraz wyborem nowego środowiska (Sternberg 2001).

[english]

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

W roku akademickim 2014/2015 planujemy nową edycję czasopisma i zapraszamy do składania artykułów do tomu pod hasłem „Podstawy Edukacji. Między porządkiem a chaosem”. Przyjęcie idei organizującej nowy tom wskazuje na podjęcie rozważań dotyczących wykorzystania pojęcia chaosu do opisu świata zdarzeń w pedagogice. Otwarcie się nauk społecznych na interdyscyplinarne interpretacje pozwala myśleć o chaosie jako atrybucie pedagogiki (D. Klus-Stańska, 2010). I. Prigogine i I. Stengers w pracy Z chaosu ku porządkowi (1990) podkreślają, że brak  równowagi w systemach otwartych  jest  źródłem  porządku, a nierównowaga dobywa porządek z chaosu. Rozumienie zjawisk pedagogicznych (np. komunikacja, wiedza, dyskurs, tekst kultury, itd.) jako otwartych, termodynamicznych układów jest wielce interesujące z punktu widzenia potencjalności w nich drzemiących. Układy te bowiem dążą do coraz nowszych, bardziej dynamicznych złożoności. Propozycja refleksji nad chaosem w pedagogice zabezpiecza przed negacją jej wielodyskursywności i wielopardygmatyczności. Chaos nie jest synonimem nieporządku, ma on swój oksymoroniczny porządek, który jest źródłem nieskończonych możliwości (D. Klus-Stańska, 2010). 

ISSN 2081-2264